Neurowetenschappelijk onderzoek laat zien dat vooruitdenken en piekeren het zogeheten ‘default mode network’ in je brein activeert. Dat netwerk is betrokken bij zelfreflectie en toekomstdenken, maar ook bij onrust en piekergedachten.
Hoe actiever dit netwerk in je brein is, hoe meer je bezig blijft met wat er nog moet of wat er mis kan gaan. Tegelijkertijd blijft je lichaam in stressstand staan.
- Je maakt meer cortisol (= stresshormoon) aan
- Je ademhaling wordt oppervlakkiger
- En je hoofd en lijf krijgen geen seintje dat het veilig is om te kunnen ontspannen
Dat is waarom je je moe kunt voelen, ook als je fysiek niet extreem veel hebt gedaan.
Waarom je meer vooruitkijkt en tegen dingen opziet als je al stress hebt
Het lastige is dat dit zichzelf versterkt.
Hoe meer stress je ervaart, hoe meer je gaat vooruitdenken. En hoe meer je vooruitdenkt, hoe drukker en zwaarder alles voelt.
Dat merk je vooral in periodes waarin er nét iets meer speelt dan normaal.
Denk aan de laatste schoolweken, waarin er extra dingen zijn, afwijkende dagen en meer geregel. Als je er objectief naar kijkt is het prima te doen, maar in je hoofd ben je alles al aan het doorlopen. Je probeert overzicht te houden, wil niets vergeten en anticipeert op alles wat kan komen. Daardoor zie je er als een berg tegenop.
Zo train je je brein om minder vooruit te kijken
Dat de ene persoon meer vooruitdenkt dan de anders is deels karakter, maar het goede nieuws is dat je dit ook kunt trainen. Je kunt leren om sneller terug te schakelen naar het moment zelf. En dat zit hem niet in jezelf vertellen dat je moet stoppen met piekeren.
Onderzoek binnen de psychologie en neurowetenschappen laat zien dat het bewust verleggen van je aandacht, bijvoorbeeld naar zintuiglijke waarneming of een concrete taak, helpt om die automatische stroom van vooruitdenken te onderbreken. Hiermee geef je je brein als het ware een andere opdracht.
Praktische stappen die je kunt zetten
De eerste stap is: herkennen wanneer je tegen simpele dingen op gaat zien, (doordat je te ver vooruit kijkt). Vaak gebeurt dat automatisch. Alleen al dat opmerken, zonder het meteen op te willen lossen, haalt er al een deel van de spanning af.
Vervolgens helpt het om jezelf bewust terug te brengen naar wat je op dat moment aan het doen bent. Dat kan heel simpel zijn: jezelf afvragen “wat ben ik nu eigenlijk aan het doen?” en daar je aandacht weer op richten.
Wat ook helpend kan zijn , is het begrenzen van je ‘denkruimte’. We hebben op een dag wel 60.000 gedachten en denken dus de hele dag door over alles. Door een vast momentje te pakken, en bijvoorbeeld aan het begin van je dag op schrijven wat er allemaal door je hoofd spookt. Daarmee voorkom je dat ergens de hele dag rondloopt.
Tot slot is het belangrijk om te beseffen dat je dit niet alleen met denken kunt oplossen. Zolang je blijft proberen om rust te creëren door te blijven nadenken— plannen, analyseren, vooruitkijken — blijft je hoofd actief. Je probeert dan eigenlijk met hetzelfde systeem het probleem op te lossen dat juist door dat systeem wordt veroorzaakt.
Wat ook werkt, is jezelf af en toe uit dat “denken” halen en iets doen waarbij je aandacht vanzelf meer in het moment komt. Denk bijvoorbeeld aan:
-
- bewust koken zonder ondertussen al bezig te zijn met wat er daarna nog moet. Gewoon snijden, roeren, proeven
- de kinderen naar bed brengen en daar echt met je volle aandacht bij te zijn
- de was opvouwen en je aandacht bij het vouwen houden, in plaats vanondertussen een hele to-do lijst af te werken in je hoofd
- even naar buiten lopen en echt zien waar je bent, in plaats van een gesprek opnieuw afspelen
Je weet dat het ook anders kan, maar HOE dan?
Ben jij ook zo iemand die altijd een paar stappen vooruitdenkt? Die in haar hoofd alvast tien scenario’s doorloopt, overal op voorbereid probeert te zijn en daardoor nooit echt rust ervaart? Ik snap je. In mijn 1-op-1 coaching onderzoeken we waar jij jezelf onder druk zet en de lat te hoog legt. Je ontdekt hoe je op een haalbare manier uit die ratrace stapt, zodat je minder piekert, meer rust voelt en weer kunt genieten van wat er is.
